چخوف تئاتر ایران درگذشت

چخوف تئاتر ایران درگذشت

 

سینمای روزـ گزارشی از زندگی و آثار زنده‌یاد اكبر رادی

 

 

اكبر رادی در سن ۶۸ سالگی و پس از ۴۰ سال نوشتن برای باروری فرهنگ ایرانی، به دلیل بیماری سرطان در بیمارستان پارس تهران درگذشت. ‌اكبر رادی پس از آنكه در مسابقه ‌داستان‌نویسی اطلا‌عات هفتگی برنده رتبه اول شد، در سال ۱۳۳۹ با نمایشنامه <روزنه آبی> توسط احمد شاملو، شاعر نامی آن سال‌‌ها شناسایی و به شاهین سركیسیان معرفی شد و این متن را بعدا خودش با هزینه شخصی منتشر كرد.
پنج سال طول كشید تا روزنه آبی را به صحنه بیاورند، حتی خود سركیسیان هم در این امر ناكام ماند. در شب‌های مانده به اجرا این كارگردان ارمنی فوت كرد و بعد آربی آوانسیان درصدد برآمد تا آنجایی كه سركیسیان میزانسن داده است، در صحنه اجرا كنند و مابقی را به صورت روخوانی برای ادای احترام به كارگردان اجرا كنند. جلا‌ل آل احمد با این نمایشنامه خیلی تند برخورد كرد و بعدا با انتشار افول، آل احمد هم ایمان آورد كه در نمایشنامه‌نویسی كشور ما باید اتفاق تازه‌ای روی دهد. ‌
در آن سال‌ها اكبر رادی، بهرام بیضایی و غلا‌محسین ساعدی مثلث طلا‌یی ادبیات نمایشی را شكل دادند. نویسندگانی كه علا‌وه بر تسلط بر گونه‌های متفاوت زبانی، از ساختارهای چندگانه‌ای نیز برای غنای ادبیات نمایشی با اتكا به تاریخ، اسطوره، اجتماع، سیاست، فرهنگ و هنر ایرانی جولا‌نگاه وسیعی را برای تراوش خلا‌قیت مابعد خود ایجاد كردند. ‌
این سه با هم دهه ۵۰ را پیش آمدند و در آغاز دهه ۶۰ غلا‌محسین ساعدی در غربت غرب درگذشت و تا امروز رادی و بیضایی همچنان بدون حاشیه‌پردازی‌های رایج بر حفظ یك ادبیات اصیل و مردمی پافشاری كرده‌اند. شاید پس از این با برداشتن دو رأس این مثلث طلا‌یی، دیگر كار برای بهرام بیضایی بزرگوار سخت‌تر باشد، او حالا‌ باید بر دوش خود وظیفه‌اش را سنگین‌تر احساس كند، هرچند این سه جزو افتخارات ملی و میهنی ما به شمار می‌آیند و آنان هر یك از زاویه ذهنی خود بدون پیروی از بیگانه‌پرستی، بر تراژدی‌ها و مضحكه‌های ایرانی در یك جغرافیای معلوم با تمام فراز و نشیب‌های جاری و ساری تاكید كرده‌اند. ‌
پیش از انقلا‌ب عباس جوانمرد، ركن‌الدین خسروی، جعفر والی و شاهین سركیسیان از جمله كارگردان‌هایی بودند كه موفق به اجرای یك یا چند متن از اكبر رادی شدند. با آنكه این اجراها را امروز نسل‌های تازه‌تر نمی‌بینند، اما آن‌قدر حرف و حدیث درباره‌شان نوشته و شنیده می‌شود كه گویی همین حالا‌ هم به‌طور مكرر در حال اجرا هستند.
اكبر رادی پیش از انقلا‌ب، پس از افول، موفق به نوشتن متن‌های مرگ در پاییز، از پشت شیشه‌ها، ارثیه ایرانی، صیادان، لبخند باشكوه آقای گیل، در مه بخوان و هاملت با سالا‌د فصل شد. پس از انقلا‌ب هم او نمایشنامه‌های پلكان، آهسته با گل سرخ، شب روی سنگفرش خیس، آمیزقلمدون، باغ شب نمای ما، پایین گذر سقاخانه و ملودی شهر بارانی و جناب كنت و آهنگ‌های شكلاتی را نوشت كه همه این متون، توسط هادی مرزبان به علا‌وه دو متن هاملت با سالا‌د فصل و لبخند باشكوه آقای گیل در تهران اجرا شده‌اند.خانمچه و مهتابی، تانگوی تخم‌مرغ داغ، جناب كنت، مجموعه داستان جاده و چندین مجموعه مقالا‌ت از جمله آثار به جای مانده از این بزرگمرد نمایشنامه‌نویس معاصر ما است.
او خود اعتراف می‌كرد كه بیش از همه به چخوف و ایبسن علا‌قه دارد و تاثیر زیادی از آنها گرفته است. اما این اعتراف دلیل بر تقلید كوركورانه نیست كه او به زیبایی و كاملا‌ خلا‌قانه در پی بیان دردها و درك‌ و دریافت‌های یك درام‌نویس ایرانی از جامعه پیرامون خود است. رادی دوران پس از كودتای مرداد ۳۲ را لمس كرده بود، بنابراین بخشی از آدم‌های درام‌های او روشنفكران سرخورده و منفعل شده‌اند. گاهی نیز به عدالت اجتماعی در چارچوب جغرافیای ایرانی و حكومت‌های فئودالی می‌پردازد و راه پیشرفت را برداشتن این نظام اقتصادی منحط تلقی می‌كند. گاهی به نقد حكومت‌ها می‌پردازد و گاهی نگاهی به انقلا‌ب ۵۷ و انقلا‌ب مشروطه می‌اندازد و گاهی از جنگ می‌گوید. او عاشق است و بارانی. مرگ هم همیشه برای او یك ركن بوده است. پس آگاهانه تا اینجا را آمده تا جاودانگی خود را با تحمل وسواس‌ها و سختی‌های همیشگی‌اش ممكن سازد.اكبر رادی با مدرك لیسانس علوم اجتماعی یك عمر در آموزش و پرورش خدمت كرد و چند سالی هم در دانشكده‌های تئاتر به تدریس ادبیات نمایشی در دو مقطع كارشناسی و كارشناسی ارشد پرداخت. او یك زندگی ساده و بدون تجمل داشت و همیشه به این قناعت كرد. همیشه در وطنش زندگی كرد و از حواشی و بزرگ‌انگاری ابا داشت به همین خاطر كمتر در جریان‌های رسانه‌ای قرار می‌گرفت، چون می‌دانست كه اگر نامی هست، این نام را باید در بی‌نامی نوشت.

 

رومینا رازدار

روز جهانی کودک / خانه هنرمندان

روز جهانی کودک / خانه هنرمندان

سینمای روزـدر این جشن مهتاب کرامتی سفیر یونیسف در ایران، با بچه ها خاله بزغاله ، بازی کرد !

عکاس:یلدا ذبیحی

جشنواره کم فروغ امسال با حضور تنها چند کارگردان شاخص

چیزی به برگزاری مهمترین رویداد سینمایی کشور باقی نمانده است.دوماه دیگر جشنواره فیلم فجر آغاز می شود،اما آیا امسال شاهد یک جشنواره پرفروغ خواهیم بود؟ پاسخ خیلی دلگرم کننده نیست چرا که از ۱۰ فیلمساز معتبر ایرانی تنها مجیدی در جشنواره حضور خواهد داشت و از آثار عباس کیارستمی،بهرام بیضایی،داریوش مهرجویی،محسن مخملباف،ابراهیم حاتمی کیا،احمدرضادرویش،رخشان بنی اعتماد،ناصر تقوایی و مسعود کیمیایی قطعا فیلم بلندی به نمایش درنخواهد آمد. از سوی دیگر ازآثار فیلمسازان صاحبنام دیگری همچون جعفر پناهی،کیانوش عیاری،اصغر فرهادی،واروژکریم مسیحی،کیومرث پوراحمد،خسروسینایی،مجتبی راعی،مسعودجعفری جوزانی و... خبری نیست.در یک نگاه کلی به فیلمهای در دست تولیدو آماده نمایش می توان به راحتی به این واقعیت پی برد که بسیاری از فیلمسازانی که حضورشان می تواند به غنای جشنواره فیلم فجر بیفزاید اساسا کاری در دست ساخت ندارند، طرحشان به طول انجامیده و یا از دریافت پروانه ساخت برای اثر دلخواهشان بازمانده اند.برخی دیگر هم به دلیل کار در پروژه های تلویزیونی طبیعتا فرصت پرداختن به سینما را نداشته اند که از آن جمله می توان به کیانوش عیاری،مسعودجعفری جوزانی،داود میر باقری و ... اشاره کرد.پرونده مخملباف هم که بسته شده و امثال بهمن قبادی هم کاری به جشنواره ای داخلی ندارند.

اگر فرض را بر این بگیریم که همه فیلمسازان مطرحی که کاری در دست ساخت دارند یا فیلمشان آماده نمایش است، در جشنواره فجر شرکت کنند امسال با کارگردانانی همچون مجید مجیدی(آوازگنجشک ها)،بهروزافخمی(فرزندصبح)،رضامیرکریمی(به همین سادگی)،کمال تبریزی(همیشه پای یک زن در میان هست)،رسول صدرعاملی(شب و هرشب تنهایی)،تهمینه میلانی(تسویه حساب)،بهمن فرمان آرا(خاک آشنا)،ابوالفضل جلیلی(حافظ)و مانی حقیقی(کنعان) روبرو خواهیم بود.این در حالی است که دو تن از این کارگردانان یعنی تبریزی ومیلانی به شدت علاقه مندند که قبل از جشنواره فیلمشان را روی پرده بفرستند گرچه تبریزی تلاش می کند با فیلم شروع نشده "پاداش" در جشنواره شرکت کند.با این حساب شاید جشنواره امسال محلی برای کشف و معرفی استعدادهای جدید باشد.حضور کارگردانان تازه از راه رسیده یا آنها که تجربه اولشان موفق بوده و امسال با کار بعدی خود به میدان آمده اند این پیش بینی را قوت می بخشد.از این گروه پریسا بخت آور( همسر اصغر فرهادی و سازنده دایره زنگی)،محسن امیر یوسفی(با کار دومش آتشکار)،مهردادفرید( با کار دومش همخانه)،عبدالرضا کاهانی(با فیلم دوم خود آنجا)،منیژه حکمت( با کار دومش سه زن)،محمد ابراهیم معیری(کتونی سفید)و... را می توان مثال زد.با همه این حرف ها موضوع ممیزی و عدم صدور پروانه نمایش برای برخی از این آثار را نباید از نظر دور داشت ،موضوعی که ممکن است مانع حضور برخی از این فیلمها در جشنواره امسال شود.

احمد دستاران

زنان ستمكش و جامعه مرد سالار در سريال جسورانه ساعت شني

 

ساعت شني كار خوبي است، به لحاظ ساختار و البته مضمون.از نظر فيلمنامه هم ويژگي هايي دارد كه اين سريال را متفاوت از ديگر آثار تلويزيوني مي كند.يكي از ويژگي 

سینمای روزـ ساعت شني كار خوبي است، به لحاظ ساختار و البته مضمون.از نظر فيلمنامه هم ويژگي هايي دارد كه اين سريال را متفاوت از ديگر آثار تلويزيوني مي كند.يكي از ويژگي هاي اصلي ساعت شني توجه به مشكلات زنان در جامعه ايراني و ظلم پنهاني است كه به اين قشر همواره وارد آمده و آنرا به اثري جسورانه مبدل كرده است.شخصيت هاي اصلي سريال زنان هستند، زناني كه هر كدام به شكلي مورد ظلم و فشار جامعه مردسالار ما قرار دارند و همين مساله كشش خاصي براي ادامه داستان در نزد مخاطب ايجاد مي كند،آنهم بيننده اي كه عادت كرده در اغلب سريالها و حتي فيلم هاي 90 دقيقه اي تلويزيون،مردان را به عنوان محور داستانها بشناسد.كافي است مروري به اشخاص داستان داشته باشيد؛ دكتر ماهرخ گلستان (رويانونهالي)نازاست و دنياي دروني او در نزد همسرش به مصداق روان پريشي تعبير مي شود.مهشيد(مهراوه شريفي نيا) دختر تنهايي است كه با آنكه مادر نشده ،برادر و خواهرهايش را مادري مي كند و در عين حال زخم اعتياد پدر و همسرش را به دوش مي كشد.شخصيت عمه(رويا تيموريان) بيوه اي است كه سايه نگاه كارگر قنادي اش دائم روي اوست در عين حاليكه برادرش(داريوش ارجمند) او را تحقير مي كند، شخصيت مينا(نسرين مقانلو) زني دلشكسته است كه جبر فقر او را ناچار از بزهكاري كرده ، روشنك (كمند امير سليماني)هم گرچه كاملترين زن داستان است و سمبل نسل جديد زنان جامعه به شمار مي آيد،اما خود زير فشار مادري است كه نقش پدر را در خانواده برعهده گرفته است.شخصيت مهتاب هم دختري احساساتي است كه دچار هويت باختگي است،سردرگم عقل و احساس،راه فرار در پيش گرفته وقرباني مرد عصر ارتباطات شده و دراين ميان مادر(ژاله علو) زني است كه به عنوان نماينده نسل قديم نه زباني براي حرف زدن دارد و نه پايي براي گذشتن از مشكلات خود.در مقابل شخصيت هاي مرد داستان(بيژن امكانيان/داريوش ارجمند/پوريا پورسرخ/برزو ارجمند/صدرالدين حجازي)هر يك به نوعي ضد زن رفتار مي كنند و مانعي براي آسايش آنهايند.در ادامه اين داستان زمانيكه مهشيد از خانه ماهرخ فرار مي كند و پا در شهر شلوغ تهران مي گذارد مردهايي ديگر را خواهيم ديد كه جز استفاده و سوئاستفاده از زنان رنج ديده كار ديگري بلد نيستند.تنها يك نفر(كوروش تهامي)درساعت شني است كه در حضور كمرنگش بار مردان شايسته ايراني را بر دوش مي كشد و البته تا اينجاي داستان نقش تعيين كننده اي در مناسبات آدمها نداشته است.

اين سريال گرچه اثر ايده آلي نيست اما يك سر و گردن از سريال هايي كه با شتابزدگي و آب بستن به داستان ساخته مي شوند بالاتر است.بهرام بهراميان در ساعت شني توانائي خود را در ساخت سريالي متفاوت از جريان ساده انگار مسلط بر تلويزيون نشان مي دهد و بيننده در عين پيگيري داستاني پر شخصيت  مي تواند با ساختار حرفه اي آن هم ارتباط برقرار كند.روايت داستاني پر شخصيت در عين حفظ ريتم مناسب، استفاده از ابزار سينما براي انتقال حس صحنه ها و بهره گيري از تدوين يا تروكاژ هاي كامپيوتري نشانه هاي موفقيت او هستند.در كنار اين گرچه برخي از انتخاب هاي او در حوزه بازيگران(مثل بيژن امكانيان،رويا نونهالي و كوروش تهامي) اساسا به جا نيست اما بازي داريوش ارجمند،نسرين مقانلو ،رويا تيموريان و همچنين لیندا کیانی(مهتاب) از جمله ارزشهايي است كه ما را به ديدن سريال ترغيب مي كند.

بهمن عبداللهی

بازگشت معتمدآریا به تئاتر با "ترمینال" احصایی

/ گزارش تمرین تئاتر /

بازگشت معتمدآریا به تئاتر با "ترمینال" احصایی

سینمای روزـ نمایش "ترمینال" به کارگردانی سیامک احصایی و بازی فاطمه معتمدآریا، شبنم مقدمی و پانته‌آ پناهی‌ها این روزها در تالار انتظامی خانه هنرمندان ایران برای حضور در بخش مسابقه بین‌الملل جشنواره تئاتر فجر آماده می‌شود.

به گزارش فریبرز دارایی،دیرزمانی است که اهالی تئاتر در انتظار دیدن مجدد بازیگری توانا چون معتمدآریا بر صحنه نمایش هستند. ما به نمایندگی از این انتظار با پیشزمینه ذهنی نسبت به تفکر و فضای کار احصایی وارد تالار انتظامی اقامتگاه موقت "ترمینال" می‌شویم؛ کارگردانی که با طراحی صحنه به تفکرات خود جسمیت می‌بخشد و همیشه دوست دارد فضایی بسازد که به آن می‌اندیشد.

سه بازیگر زن نمایش با لباس‌هایی خاکستری روی کفپوشی سفید به تمرین مشغولند. خیلی وقت بود علاقمند بودیم دوباره معتمدآریا را روی صحنه تئاتر ببینیم. بازیگری که همیشه در اذهان خانواده تئاتر به عنوان یکی از بازیگران مطرح این عرصه شناخته شده است. در کنار وی پناهی‌ها و مقدمی هم حضور دارند.

محمدرضا حسین‌زاده، آرش فصیح و مریم شیرازی گروه کارگردانی با رویی گشاده از ما استقبال می‌کنند. جویای حضور احصایی می‌شویم و پاسخ این است: "صادق صفایی در بیمارستان به دلیل سکته قلبی بستری است و سیامک هم آنجاست." بعد از مدتی احصایی وارد سالن می‌شود، از چهره‌اش مشخص است که در فکر صفایی است. همه جویای احوال او می‌شوند و ...

فاطمه معتمدآریا در حال تمرین نمایش "ترمینال"

بعد از مدت زمانی کوتاه هر کس سر جای خود قرار می‌گیرد تا تمرین شروع شود. نور می‌رود، صدای حرکت قطار در سالن می‌پیچد و بعد از گذشت چند ثانیه در دل موسیقی ساخته آنکیدو دارش پنهان می‌شود. بعد از روشن شدن صحنه بازیگران در حال انجام کاری هستند. پناهی‌ها غذا را آماده می‌کند و معتمدآریا نیز در حال شانه کردن موی خیالی مقدمی است.

بازیگران نمایش به قدری تأثیرگذار ایفای نقش می‌کنند که اندک مخاطب حاضر در سالن را هم تحت تأثیر قرار می‌دهند. معتمدآریا برشی از زندگی یک زن را نشان می‌دهد که جای هیچگونه تردیدی را مبنی بر اینکه ما شاهد یک بازی هستیم در ذهنمان باقی نمی‌گذاشت. دو بازیگر دیگر نیز در این میان هر کدام با توانایی و حس خود این برش زندگی را تکمیل می‌کنند.

شاید نتوان به راحتی در مورد فضای نمایش صحبت کرد، زیرا به قدری با تصویر همراه است که وقتی به نوشتن صرف محدود شود، با هاله‌ای از ابهام همراه می‌شود. احصایی در این نمایش از میزانسن‌ها و نور به خوبی استفاده کرده و قرار گرفتن این دو در کنار هم ترکیبی خوب ساخته است.

تصویر مقابل ما حاکی از سرگردانی سه زن در مکانی است که هر کدام با گذشته‌ای که به صورت منقطع روایت می‌شود، دلیل حضور خود را بیان می‌کنند. گاهی از یک اشاره کوتاه لبخندی به لب می‌آورند و گاهی بغضی را در گلو می‌پرورانند که با فضای حاکم بر نمایش کل سالن را از خود مملو می‌کند.

گاهی با حرکات تند به این طرف و آن طرف صحنه می‌روند و گاهی در ذهنیات خود غرق می‌شوند و سکوتی بر آنها حکمفرما می‌شود. گویا زندگی هر سه به نوعی به هم متصل است و شاید سرمنشا اتفاقات زندگی‌شان یکی نباشد، ولی مقصد هر سه مشترک است.

کارگردان فرارسیدن زمان استراحت را اعلام و نور عمومی فضا را روشن می‌کند. از این فرصت استفاده می‌کنیم و سراغ بازیگران می‌رویم. معتمدآریا درباره دلیل دوری چند ساله خود از تئاتر و بازی در نمایش "ترمینال" می‌گوید: "من سال‌ها تصمیم داشتم در کاری نمایشی بازی کنم. با دوست خوبم آتیلا پسیانی و یک کارگردان ایتالیایی قرار شد متن "انتقال" را برای اجرا آماده کنیم."

وی ادامه می‌دهد: "ولی به اعلام شد نمایش خطوط قرمز را رعایت نکرده است. بعد از چند ماه احصایی پیشنهاد بازی در "ترمینال" را به من داد. از نوع دیدگاه و شیوه اجرایی وی آگاه بودم، چون در چند فیلم سینمایی که بازی داشتم وی طراحی صحنه آنها را بر عهده داشت. برای من مدرن بودن متن خیلی جذاب و متفاوت بود. ضمن اینکه این نمایش خیلی به علایق شخصی من نزدیک است."

این بازیگر سینما و تئاتر با اشاره به اینکه بعد از انقلاب در اکثر کارهای کلاسیک تئاتری حضور داشته و تجربه حضور در اینگونه تجربیات تئاتری را ندارد، تأکید می‌کند: "می‌خواستم به هر دلیل که شده در تئاتر بازی کنم و به مسئولین تئاتری بفهمانم تئاتر خیلی بیشتر از مفاهیم مد نظر آنها حرف برای گفتن دارد."

معتمدآریا درباره فعالیت خود در عرصه تئاتر کودک می‌گوید: "من خیلی در زمینه تئاتر کودک و نوجوان به صورت مجزا کار نکردم. شروع کار بازیگری من از کانون بود و کار تئاتر عروسکی نیز انجام می‌دادم که گاهی برای بزرگسالان و گاه برای کودکان بود. هیچگاه این دو فضا را تفکیک نکردم، ضمن اینکه به نظر من کار کودک نیاز به انرژی روح و روان و محیطی پاک و سالم دارد که به خاطر نبود این فضا ترجیح می‌دهم کار بزرگسال انجام دهم."

پناهی‌ها کار کردن با احصایی را تجربه‌ای خوب می‌داند و ادامه می‌دهد: "احصایی کارگردانی خوشفکر و خوش‌اخلاق است و کار کردن در نمایش‌های او تجربه‌هایی را برای بازیگر میسر می‌کند که در زندگی روزمره به سختی می‌توان آنها را داشت. من قبلا هم با احصایی تجربه کار داشتم. ابتدا موضوع متن در میان نبود و فقط پیشنهاد کارگردان بود که برای حضور و بازی در نمایش به من داده شد. برای من زیاد فرق نمی‌کند متن در چه حال و هوایی است، زیرا کاملا حسی با آن برخورد می کنم."

مقدمی نیز درباره کار با احصایی می‌گوید: "احصایی را از کار "واقعیت اینه که خورشید دور ما می‌گرده!" می‌شناسم. کارگردانی صاحب اندیشه است و متنی مدرن و خوب نیز نوشته. عامل دیگری هم که خیلی برایم جذاب بود حضور فاطمه معتمدآریا و پانته آ پناهی‌ها در این نمایش بود، زیرا این حضور می‌تواند برای من خیلی آموزنده باشد."

وی بازی در نمایش "ترمینال" را اولین تجربه کاری خود در اینگونه نمایش ها عنوان می کند و یادآور می شود: "من در حال تجربه کردن هستم و برای خودم از هیچ تجربه ای دریغ نمی کنم. نمی دانم در این کار موفق هستم یا نه، ولی تمام تلاش خود را می کنم. خوشحالم این کار را با کارگردانی تجربه می کنم که به کار خود مسلط است."

بعد از گفتگو با بازیگران به همراه احصایی به گوشه دیگر سالن می رویم. کارگردان "ترمینال" توضیحاتی در مورد طراحی صحنه می‌دهد و می گوید: "آگاهی من بیشتر در هنر تجسمی است تا هنر نمایشی. متن کلی کارهای من طراحی صحنه است و هر چیزی را از تصویر شروع می‌کنم. اگر بخواهم چیزی بسازم، ابتدا تصویری از آن دارم که این تصویر می‌تواند در هر جایی حتی رویا نیز باشد."

وی ادامه می دهد: "شروع کار همیشه اینگونه است و دوست دارم به جای فضاهای عینی که همیشه دیده می شود فضایی را که به آن فکر می‌کنم بسازم. البته فضای من هم در واقعیت وجود دارد، ولی شاید آن را اینگونه نتوان دید. یک اتفاق در نمایشنامه ممکن است در هر فضایی رخ بدهد و من مکان‌هایی را که در ذهن دارم برای آن انتخاب می‌کنم. به همین خاطر به فضاهای متفاوت نسبت به آنچه در واقعیت هست می‌رسم. من به شکل آکادمیک جواب نمی‌دهم و آنچه در ذهنم وجود دارد را به زبان می آورم."

شبنم مقدمی و پانته‌آ پناهی‌ها در حال تمرین نمایش "ترمینال"

وی در مورد نحوه نگارش متن "ترمینال" می‌گوید: "در مورد این نمایشنامه فضایی در ذهنم وجود داشت که در آن قضاوتی نیز نسبت به شخصیت‌ها داشتم. دنبال مقوله‌ای بودم که در این فضا بگنجد، در نتیجه به داستان‌هایی کوتاه از مهرک قزوینی رسیدم. با موافقت وی سه قصه کوتاه را انتخاب و سه کاراکتر آن را تبدیل به کاراکترهای خودم کردم. بعد از چند بار بازنویسی به این شکل نمایشی رسیدم. شاید در این نمایش بازگو کردن قصه از اول تا آخر نداریم و یکباره در میان یک اتفاق قرار گرفته‌ایم."

احصایی درباره ارتباط برقرار کردن مخاطب با فضای نمایش "ترمینال" خاطرنشان می‌سازد: "مخاطب در فضای نمایش قرار می‌گیرد، چون شکل ذاتی کارم تصویری است و المان‌های زیادی در آن وجود دارد، به طور حتم مخاطب با این کار کنار می‌آید. ضمن اینکه تماشاگر تئاتر ما به دیدن و پیگیری کردن عادت کرده و این باعث می‌شود من راحت‌تر کار کنم. این را هم فراموش نکنیم که هیچوقت قرار نیست تماشاگران به یک شکل و اندازه به کار نزدیک شوند."

گفتگو با عوامل نمایش به پایان می‌رسد و ما نیز در کنار دیگر اهالی تئاتر به انتظار می‌نشینیم تا شاهد "ترمینال" در جشنواره تئاتر فجر و اجرای عمومی آن باشیم. با بدرقه گرم و صمیمانه گروه سالن انتظامی را ترک می‌کنیم.

منبع:خبرگزاری مهر

گفت وگوی اختصاصی با کامبیز روشن روان دبیر جشنواره

حرکت در شیب ملایم

سینمای روزـ گفت وگوی اختصاصی سینمای روز با کامبیز روشن روان دبیر جشنواره

حین گفت وگو و در بین حرف هایش عبارت «برای اولین بار» به نوعی تکیه کلام تبدیل شده بود. او اعتقاد دارد که جشنواره موسیقی فجر امسال، متفاوت ترین دوره تمام جشنواره های فجر است، هم به دلیل همان «برای اولین بار» هایی که در این گفت وگو از زبان او می خوانید و هم به دلیل اینکه بسترسازی برای ورود و شناخته شدن چهره های مطرح سال های آینده از جشنواره موسیقی امسال آغاز خواهد شد.
● از آخر شروع کنیم، با حرف و حدیث هایی که به گوش می رسد، ظاهراً امسال جشنواره متفاوت تری نسبت به دوره های قبل برگزار می شود، نظر خودتان هم همین است؟
دقیقاً آنچه که امسال اتفاق خواهد افتاد منطبق بر برنامه ریزی هایی خواهد بود که پیش بینی شده است و خوشبختانه موفق هم شده ایم که تمام هدف ها و برنامه های مورد نظرمان را در جشنواره امسال محقق کنیم. روی هم رفته تصور من این است که امسال جشنواره بسیار پررونقی را شاهد خواهیم بود و ضمن اینکه قشرهای مختلف جامعه موسیقی را خواهیم داشت، از ۲۴ استان کشور هم نوازنده در جشنواره امسال حضور دارد، بنابراین بخش اعظم هنرمندان موسیقی کشور در جشنواره حضور دارند و این اتفاق بسیار خوبی برای جشنواره امسال است و برخلاف سال های قبل، انواع موسیقی را در جشنواره شاهد هستیم. برنامه ریزی مان هم طوری است که به پرمخاطب و با شور و هیجان برگزار شدن جشنواره امسال بسیار خوشبینیم و واقعاً امیدواریم که چنین اتفاقی هم بیفتد.
● از برنامه جشنواره و اسامی گروه ها و استان ها این طور به نظر می رسد که نهایت از ۱۰ استان گروه و نوازنده داریم نه از ۲۴ استان.
دقیقاً از ۲۴ استان نوازنده در جشنواره امسال در بخش عادی و رقابتی حضور دارند.
● چه هدف هایی برای جشنواره امسال تعریف شده بود که می گویید به همه آنچه که خواسته اید، رسیده اید؟
تصور کنید که برنامه یی را طراحی و بعد اعلام می کنید اگر برنامه طبق آنچه که نظر شما بوده پیش برود یعنی اینکه کار با موفقیت به انجام رسیده یا در حال اجراست. ما هم الان چنین وضعی داریم، یعنی اینکه به هر چه که اعلام کرده ایم رسیده ایم. از برنامه ریزی های اجرا تا حضور استان ها و نوازندگان و گروه های مختلف تا سبک های مختلف موسیقی و رقابتی شدن اجراها و...
● به نظر می رسد با توجه به حضور سبک های مختلف موسیقی، نوعی بی نظمی درباره حضور گروه ها و اجراها و حتی سبک های مختلف در مواجهه با ارضای سلیقه های متفاوت مخاطبان به چشم می خورد. انگار که جشنواره امسال فقط کارناوالی از گروه های مختلف است گونه های موسیقایی حاضر در جشنواره خیلی متفاوت و متضاد با هم نشان می دهند.
به دلیل حضور بخش های مختلف در ظاهر شاید این طور به نظر برسد اما توجه داشته باشید که ما سبک های مختلف موسیقی و فرم های متفاوت اجرا را برای هر کدام از اینها مدنظر داریم که باید به همه آنها برسیم. مثلاً در بخش رقابتی، موسیقی سنتی، تلفیقی، پاپ و کلاسیک را در کنار هم داریم. اینها چهار ژانر مختلف موسیقی اند. ما باید طوری این سبک ها را در کنار هم قرار می دادیم تا بتوانیم در پایان روز چهارشنبه پنجم دی ماه، جواب را از هیات داوران بگیریم تا روز پنجشنبه بتوانیم جواب را اعلام کنیم. پس بنابراین علت فشردگی برنامه جشنواره امسال همین مورد است. ما حتی مجبور شده ایم بعضی از سالن ها را دو قسمت کنیم و در هر قسمت هم دو گروه را بگنجانیم که در اجراهایشان نوعی تضاد دیده می شود. ضمن اینکه به نظر طبیعی می رسد در جایی که تکثر گروه وجود دارد و فرصت کم، ما هر طور که جدول را ببندیم و برایشان برنامه ریزی کنیم، این تصور به وجود می آید که برنامه ریزی درست انجام نشده است. ما محدودیت های زیادی را باید تحمل کنیم.
از کمبود سالن ها تا فرصت کم برنامه ها و جشنواره، همه و همه ما را برای برنامه ریزی بهتر در محذوریت قرار می داد. ولی خوشبختانه طوری برنامه ریزی کرده ایم که تمام حاضرانی که متجاوز از ۷۶ گروه هستند، بتوانند روی صحنه اجرای برنامه کنند. از طرف دیگر بسیاری از نوازندگان خوب ما در گروه های مختلف پخش شده اند و با آنها هم همکاری دارند. ما هر طور که برنامه را می چیدیم با تداخل این نوازندگان و گروه ها مواجه می شدیم. برنامه الان واقعاً ماحصل ماه ها و روزها کار است که توانسته تمام این مشکلات و کمبودها را جبران کند و به حداقل برساند.
● مسوولان اجرایی جشنواره امسال بارها و بارها اعلام کرده اند که جشنواره فجر امسال متفاوت ترین جشنواره کل دوره هاست، حتی خود شما هم چندین بار این موضوع را اعلام کرده اید، واقعاً به این «تفاوت» معتقدید؟
حتماً، جشنواره امسال اولین تجربه بزرگ در زمینه برگزاری جشنواره فجر در فضایی متفاوت است. در هیچ سالی بخش رقابتی در جشنواره موسیقی فجر به این شکل بین گروه های مختلف از سراسر کشور نبوده است. امسال علاوه بر بخش رقابتی که آنقدر بزرگ و گسترده شده که خودش می توانست جشنواره مستقلی باشد، موسیقی پاپ را برای اولین بار در جشنواره شاهد هستیم. به قول بعضی از خبرگزاری ها، از جشنواره امسال به عنوان جشنواره موسیقی پاپ یاد می کنند، درحالی که این طور نیست و تنها دلیل این گروه برای گفتن چنین حرف و نظری پررنگ دیده شدن بیش از حد موسیقی پاپ در جشنواره امسال است. در کنار اینها برای اولین بار در طول تاریخ ۲۴-۲۳ ساله جشنواره فجر، موفق شده ایم مسترکلاس ها و کارگاه هایی را برای استادان خارجی موسیقی و دانشجویان و هنرجویان مختلف موسیقی برگزار کنیم. این یک رویداد کاملاً استثنایی است که تا به امروز در جشنواره اتفاق نیفتاده است. از هر طرف که به این موضوعات و المان ها نگاه می کنی به آن «متفاوت بودن» می رسی.
● چرا با وجود چنین پتانسیلی که در سبک های مختلف در این جشنواره وجود دارد و باعث شده که مدت ها برنامه ریزی برای عدم تداخل شان صرف شود، هرکدام از سبک ها را جداگانه برگزار نمی کنید که برگزیدگان آنها در جشنواره فجر حاضر شوند و سطح جشنواره هم بالاتر برود؟
دفتر جشنواره ها که سال گذشته تاسیس شده شورایی دارد که در تابستان گذشته طی جلسات مشترکی که داشتند، سه جشنواره مختلف را تعریف کردند که غیر از این سه جشنواره یعنی جشنواره های موسیقی جوان، سنتی - آیینی و فجر، جشنواره دیگری برگزار نخواهد شد. بنابراین ما نمی توانیم انتظار داشته باشیم که یک بار جشنواره پاپ، یک بار سنتی و... را برگزار کنیم.
● مدیریت این کار را نداریم یا زمانش را؟
بحث مدیریت نیست. بحث امکانات و نیروهای برگزارکننده و بودجه است این کار یک سیستم خیلی مجهز و پیشرفته اداری می خواهد. فعلاً که دفتر جشنواره ها همین سه جشنواره را تعریف کرده است. حالا با توجه به این سه جشنواره یی که تعریف شده و همین هم خواهد ماند، جشنواره موسیقی فجر امسال توانسته یک عمومیت و جامعیتی به کل موسیقی کشور بدهد و برآیند موسیقی کشور را در جشنواره بیاورد و دنبال استعدادهای جدید بگردد و راه باز کند برای گروه های دیگر. مثلاً کارهایی که ما در جشنواره فجر پارسال انجام دادیم، خودش یک حرکت جدیدی شد. به طور مثال سال قبل من آمدم و بخش موسیقی جوان را در جشنواره قرار دادم، خیلی ها هم دلیلش را متوجه نشدند که چرا من این کار را انجام دادم.
● دلیلش چه بود؟
سال ها بود که جشنواره موسیقی جوان برگزار نمی شد و سال قبل که چنین کاری را انجام دادم به دلیل درخشش و اهمیتی که پیدا کرد، حالا خودش یک جشنواره مستقل شده و بعد از این هم به طور مستقل برگزار خواهد شد یا مثلاً سال گذشته ما جشنواره موسیقی نواحی داشتیم که چند سال بود برگزار نشده بود، این موسیقی را هم در جشنواره قرار دادیم که درخشید و جایگاه واقعی اش را پیدا کرد. پس به این ترتیب هرکدام از این جشنواره ها و برنامه هایی که برگزار می شود و هدفی را دنبال می کند که به دنبال جبران کردن کمبودها است. امسال هم با آمدن موسیقی رقابتی و پاپ حرکتی نو آغاز خواهد شد که در نهایت سبب و باعث خیر خواهد شد و شاید هرکدام از اینها هم در سال های بعد به شکل مستقل برگزار شوند.
● تا قبل از این دوره، اکثراً به دلایل و سلایق شخصی مدیران، موسیقی پاپ جایگاهی در جشنواره فجر نداشت. حضور موسیقی پاپ در جشنواره امسال هم دلیل مشخصی دارد یا یک کار هدف دار و مطالعاتی است؟
حضور موسیقی پاپ در جشنواره امسال می تواند به بسیاری از ابهام ها درباره این موسیقی پاسخ بدهد و البته گروه های موسیقی پاپ احساس بکنند که حرکت و فعالیت هایشان می تواند تابع یک حرکت خاص باشد. موسیقی پاپ از زمانی که مجدداً شروع به کار کرد، تا به امروز هیچ قانونمندی ضابطه یی نداشته و به تایید بسیاری از کارشناسان و افرادی که در این موسیقی در حال فعالیت هستند یا حتی شنونده این سبک هستند، به بیراهه رفته است. خب حالا امسال خصوصاً در بخش رقابتی این چارچوب برای موسیقی پاپ توسط کسانی که کارشان فقط موسیقی پاپ است تعریف شده است. حالا این افراد ضوابط را تعیین کرده و ۱۰گروه را هم از تهران و شهرستان ها مشخص کرده اند که در این جشنواره حاضر باشند.
برای اولین بار حرکتی در حال شروع شدن است، یعنی یک جور ابهام زدایی از موسیقی پاپ در حال انجام است به اضافه یک سری چارچوب هایی که توسط کارشناسان این سبک از موسیقی تعیین شده که در نهایت اگر گروه های موسیقی پاپ قدر این موقعیت و فرصت را بدانند، حتماً به نفع این موسیقی تمام خواهد شد. بالاخره باید در یک جایی این قدم اول برای ضابطه مند شدن این موسیقی برداشته می شد که همه از این ضابطه ها خبر داشته باشند و بتوانند طبق آن آلبوم، کنسرت و فعالیت داشته باشند، و چه جایی بهتر از جشنواره فجر.
● برای ابهام زدایی و تثبیت این سبک از موسیقی در قدم اول باید از موجه ترین و مطرح ترین آدم ها استفاده کرد ولی نگاه اولیه به لیست اعضای گروه های پاپ اکثراً آدم های تمام شده یی را در کنار یکی دو گروه مطرح نشان می دهد. این آدم های تمام شده چطور می توانند موسیقی پاپ را تثبیت و ابهام زدایی کنند؟
آن گروه ها و آدم های مطرح و موجهی که مد نظر است هیچ کدام در ایام جشنواره در ایران نیستند یا در مسافرت و انجام کارهای شخصی خارج از کشور هستند یا در خارج از ایران کنسرت دارند، ولی همین گروه هایی هم که الان در جشنواره حضور دارند آنقدر پررنگ هستند که همان طور که گفتم برخی از خبرگزاری ها اعلام کرده اند که جشنواره فجر امسال جشنواره موسیقی پاپ است. یا تعدادی از خبرنگاران به من اعتراض می کردند که چرا چهره های مطرح و جنجالی را به جشنواره دعوت نکرده ایم. البته منظورشان خواننده های زیرزمینی و غیرمجازی بود که پرطرفدار هم هستند. نظر این دوستان این بود که در قدم اول آنقدر پرطرفدار و گستاخانه باید حرکت کرد که همه نگاه ها به سمت موسیقی پاپ برگردد.
● البته این نوع برخورد می توانست باعث تبلیغ منفی شود.
من هم دقیقاً چنین نظری داشتم و دارم. اگر نظر آن سری از دوستان رعایت می شد و ما سراغ گروه های مطرح غیرمجاز می رفتیم، چه نتیجه یی از کار ما حاصل می شد؟
ما به سراغ یک هدف متعالی و ابهام زدایی از این سبک و سیاق رفته ایم. اگر آن کار و نظر اتفاق می افتاد، همه چیز درجا از بین می رفت. بنابراین با رایزنی ها و صحبت های مختلفی که انجام شد و با توجه به گروه های مطرحی که در این روزها در خارج از ایران هستند و با توجه به حرکت ملایمی که می خواهیم در موسیقی پاپ شروع کنیم، برای اینکه قدم های اول را بدون ایجاد تنش و بدون ایجاد یک جو بد منفی برداریم، تا جایی که می شد آرام و حساب شده حرکت کردیم. همینگوی حرف و صحبت جالبی دارد که می گوید؛ «شیب ملایم روش پروردگار است».
این شیب ملایم را اگر بروید به یک جا و نتیجه یی می رسید ولی اگر یکباره قدمی را بردارید که همه را شوکه کند، احتمال شکست بسیار زیاد است. این است که من فکر می کنم انتخابی که انجام شده، نمی گویم یک انتخاب خوب ولی انتخاب هوشمندانه یی انجام گرفته است.
● هدف از حضور موسیقی تلفیقی چه بود؟
موسیقی تلفیقی سبکی از موسیقی است که بیشتر مجریان و اجراکنندگانش جوان هستند. در موسیقی تلفیقی باید انتظار هر نوع سبک و تلفیق سبک و سازها را با هم داشت و نباید و نمی شود آن را به موسیقی سنتی، کلاسیک، پاپ، بومی، نواحی یا هر سبک دیگری به طور خاص وابسته اش کرد، به همین دلیل سبک و بخش تلفیقی هم در جشنواره گنجانده شده که فقط نظرات و تعهداتی که در ذهن مجریان و سازندگان این سبک و نوع از موسیقی است، به مرحله اجرا در بیاید و مجریان این سبک از موسیقی در برخورد مستقیم با مخاطبان شان ببینند که مردم و مخاطبان به این نوع از موسیقی اقبالی نشان می دهند یا نه؟ تا زمانی که این موسیقی اجرا نشود و روی صحنه نرود، نه مخاطبی که علاقه مند به شنیدن این موسیقی تازه است درباره اش می تواند قضاوت کند و نه موزیسینی که در این سبک فعالیت می کند.
● ولی گروه های تجربه گرای موسیقی تلفیقی مثل گروه بهنا، کریستف رضاعی، پیتر سلیمانی پور و... که مورد استقبال کارشناسان موسیقی قرار گرفته است ، در این جشنواره حضور ندارند و به جای آنها گروه هایی که شاید نتوانند آن نتیجه خوب را بگیرند جایگزین شده اند تا عیار این سبک را مشخص کنند.
ما امسال هیچ گروهی را دعوت نکرده ایم. یک نمونه هم از دعوت ما برای گروه خاصی نمی توان پیدا کرد. ما فراخوان دادیم و هر گروهی که تمایل به حضور در جشنواره داشت، خودش را معرفی کرد تا کارهایش کارشناسی شوند و بعد در جشنواره حضور پیدا کند. یعنی باز هم برای اولین بار چنین اتفاقی در جشنواره فجر امسال افتاده است که خود اشخاص و گروه ها برای حضور در جشنواره ابراز تمایل کرده اند. ما نه برای گروه خاصی دعوتنامه فرستاده ایم و نه از کسی خواهش کرده ایم که در جشنواره حاضر باشد.
- استقبال نکردن گروه ها و چهره های مطرح سبک های مختلف از جشنواره امسال به دلیل سرخورده شدن شان از دوره های قبل است یا...
اتفاقاً به نظر من دنبال دلیل مهم و خاصی برای این موضوع نباید بود. نبود این چهره ها خیلی موضوع ساده و روشنی است، چون اعتماد کافی به آنچه که اتفاق افتاده ندارند. یعنی قضیه را جدی نگرفته اند و فکر کرده اند قضیه شوخی است و اگر نیایند هفته بعد دنبالشان می رویم و با هزار خواهش و التماس می خواهیم که بیایند و در جشنواره حاضر باشند. بعد که جدیت، نظم و هدفدار بودن جشنواره مشخص شد، با وجود اینکه فرصت درخواست برای حضور و برنامه ریزی برای اجراها هم تمام شده بود روزی شاید نزدیک به ۵-۶ گروه مراجعه می کردند و می خواستند که در جشنواره امسال حاضر باشند. ولی واقعاً فرصت تمام شده بود. هیچ کس باور نمی کرد که چه اتفاقی در حال افتادن است. من معتقدم اگر بر همین روند و روال جشنواره ادامه پیدا کند حرکت هایی در موسیقی کشور آغاز خواهد شد که می تواند هم اهالی و هم مسوولان موسیقی را به آینده موسیقی کشور امیدوار کند.
● نبود چهره های مطرح موسیقی اصیل و سنتی هم دقیقاً چنین پس زمینه یی را داشت
دقیقاً. همین اتفاق بود. ضمن اینکه گروه های مطرح توقعات مالی شان در حدی است که در توان جشنواره نیست. یعنی حتی اگر به ما هم اعلام کنند که می خواهند در جشنواره شرکت کنند ما نمی توانیم چنین کاری انجام بدهیم مگر آنکه توقعات مالی شان را متناسب با پتانسیل مالی جشنواره و سایر گروه های حاضر پایین بیاورند.
● بودجه جشنواره امسال چقدر است؟
خودم هم دقیقاً نمی دانم. تنها چیزی که آن هم به صورت حدودی می دانم این است که کل بودجه با رقم حضور دو گروه مطرح سنتی برابر است. یعنی اگر این گروه های مطرح بخواهند با همان توقعات مالی شان در جشنواره شرکت کنند، باید کل جشنواره را تعطیل کنیم و کنسرت این دو گروه را با یک اجرا برای هر کدام شان برگزار کنیم. (می خندد)
● با پتانسیلی که موسیقی دارد، چرا از وجود و حمایت اسپانسرها استفاده نمی کنید؟
اتفاقاً پیشنهاد بسیار خوبی است ولی شرط دارد. این کار به شرطی قابل اجراست که واقعاً دفتر دائم جشنواره ایجاد و پس از پایان این جشنواره کارش را برای جشنواره بعد شروع کند. اگر این اتفاق بیفتد واقعاً با دست پر می شود برای سال بعد برنامه ریزی کرد و از تمام امکانات و پتانسیل های موسیقایی استفاده کرد. البته خوشبختانه باز هم برای اولین بار قدم های این کار برداشته شده و با دائمی شدن دفتر جشنواره موسیقی در دفتر موسیقی می توان با انرژی کافی برای دوره بعد برنامه ریزی کرد.

مصاحبه از:رسول ترابی

برای آقای روشن روان و خانواده ی محترمشان

آرزوی موفقیت و شادکامی داریم.